Хийрхлийн өдөр

Хийрхлийн өдөр

Хичээлийн эхний өдөр хийрхлийн өдөр болоод удлаа, энэ монголд. Олоон олоон улсад хичээлийн эхний өдөр хэрхэн эхлэхийг харж явав. Их энгийн.  Ажил тул ажлаа хийж эхэлнэ. Хийрхэл бус харин хичээл эхэлнэ. Ийм ч учраас тэнд хүүхдийн хичээлийн жилийн эхлэлийн анхны сэтгэгдэл нь хийрхэл бус хичээл л байх.   Гэвч энд тэр хичээл бус харин хийрхэл болох нь нээ.

Хуулийг гууль мэт үзэн амралтын өдрийг хүртэл хичээлийн жилийн нээлтийн өдөр болгож хийрхэнэ.  Эцэг эхийн дэргэд амарч байх нялхас эртээ босож, цэргийн ч гэмээр ч юм шиг, дарганцарын ч гэмээр юм шиг хувцсаар жигдэрч, бүглэрэлдэн, мөргөлдөн байж  сургуулийн гэх хуарангийн өмнө бөөгнөрөлдөн, хэрэлдэн, хэлхэлдэн, дагжин зогсох.  Нээлтийн үг хүлээлж байгаа энэ л дээ.

Удалгүй индэр дээр энгэртээ одон мядаль гялалзуулсан томчууд эгнэн гарч зогсоно. Ээлж ээлжээр л нялхасад зориулж байгаа юм болов уу гэмээр утга авалцаа их муутай элдэв үгээр ээрч гарна. Бас болоогүй бие биеэ шагнаж үзнэ. Ингэж хийрхэн мунгинах хооронд хуйранжин хувцасласан нялхас “хичээл” гэж ийм  байдаг юм болов уу гэж эхлээд гайхна, эцэстээ даарч хөрч, уйдаж, уйлагнана.   Сургуульд орно гэж олон сар хөөрсөн нялхасын хөөрхөн сэтгэл хоосон хийрхэлээр ингэж хөрч эхлэнэ.  

Бас болоогүй нялхас ингэж хөрч байх зуур арай томхон нь  “эд нар жил бүр л ингэж хийрхэж байдаг гэсэн шиг”  хээв нэг зогсох, бас зарим нь зүгээр л яваа өгөх. Тэдний ихэнхи үнэндээ нээлт гэсэн энэ хийрхэлд хууртаж, уйдсан тул ерөөсөө огт ирэхгүй байх. Зарим нь гэрээсээ “нээлтэд оролцоно” гэж хэлж гарлаа ч, үнэндээ тэд сургуулийн өмнөх хийрхэл дээр бус харин орцын өмнө юм уу, гудамжны буланд юм уу, бааранд юм уу өөрсдийнхөөрөө  өөрөөр нээлтээ хийнэ.

“Сургууль орно, хичээл хийнэ” гэсэн олон сар хөөрсөн цайлган сэтгэлд үлдэх анхны сэтгэгдэл, бас  цэвэр тархинд бүтэх анхны холбоос мөн ч чухал даа. “Сурах бол хичээх, сургууль бол хичээл” гэсэн анхны сэтгэгдэлтэй хүүхэд хичээлээр хичээсээр л хийгч, бүтээгч болно, харин хийрхэгч биш.  “Сурах бол хийрхэх, сургууль бол хийрхэл” гэсэн сэтгэгдэлтэй нь хийрхэлээр хийрхсээр хийрхэгч болно, харин хийгч биш.

Ийм чухал тул хичээлийн жилийн эхний өдрөө хийрхлийн бус харин ердийн нэг сайхан хичээлийн өдөр болгоё. Хийрхлээ хийрхлээ гэлээ ч хичээлээр хийрхэхээд яахав.

Ц.Лувсандорж

2013 оны 9 дүгээр сарын 1-ны өдөр (Ням гариг)

Залуухан хөгшид

Залуухан хөгшид

Ахимаг харагдах атлаа их залуу хүн байна.  Тэд бол ахимаг залуус.  Залуухан харагдах атлаа ажихад их хөгшөөн  хүн бий.  Эд бол залуухан хөгшид.  Ахимаг залуугийн  бие өвгөрсөн ч оюун нь цэл залуу. Залуухан хөгшдийн бие залуу ч  оюун нь ихээ өтлүүн . Ахимаг залуусын оюун тэлсэн тул цэцэн. Тун гайхам. Залуухан хөгшдийн оюун нь жижгэрсэн тул мунхаг. Нэн харамсам. Ахимаг залуус  цөөрөхөд тун гасламаар.  Залуухан хөгшид нь олшироход  их гутармаар.   

Тархи хөгжихөд бие томордог, бие томроход ухаан тэлдэг нь угтаа хүний хөгжлийн жам.  Бие, тархины хөгжил ийм жамаар явагдахад оюуны нас, календарын нас мөн чанараараа  адилхаан. Насандаа таарсан оюуны чадвартай гэсэн үг. Гэвч насандаа таараагүй оюунтай нь бас байна.  Жам ёсны хөгжил нь гажсан гэх үү дээ.  Залуухан хөгшид байхад ахимаг залуу байх.

Энэ зууны 80 настан атлаа ирэх зууны оюун ухаантан бий. Энэ хүнийг харахад ахимаг ч ажихад бүр залуу, цэл залуу.  Аргагүй юм даа, бие нь энэ зуунд ч, оюун ухаан нь ирэх зууных юм чинь. Ахимаг харагддаг залуу хүн бол энэ хүн.  Ийм хүмүүс бол ахимаг залуус.

 Энэ  зуунд өтөлсөн энэ хүнийг ирэх зууны оюун ухаантан болгон өөрчилдөг ачит нөлөө олоон. Тэдний дундаас хамгийн ачтай нь унших.  Уншихад бүтээгч тархины  эсийн холбоос  улам  бэхжинэ, тэлнэ. Дүнд нь тэд цэцэн болно.  Өтөлсөн биетэй ч энгүй хүчит тархитай ахимаг залуус ийнхүү төрдөг.

Энэ зууны 18 настан атлаа манай эрины өмнөх зууны хүний адил оюунтай нь бас байх. Энэ хүнийг харахад залуу ч,  ажихад их хөгшөөн. Бүр хоцорчихсон байх.  Аргагүй юм даа, бие нь энэ зуунд ч, оюун ухаан нь тэртээх өнгөрсөн зууных юм чинь.   Залуухан харагддаг хөгшин хүн бол энэ хүн.  Ийм хүмүүс бол залуухан хөгшид.

Энэ зуунд төрсөн хайран энэ залууг өнгөрсөн зууны  хөөрхий тэр хөгшин болгон хувиргадаг хорт нөлөө олоон. Тэдний дундаас хамгийн хортой нь архидалтыг архидуулах аянаар дэвэргэж түүнийг бүр соёл болгох хорон бодлого. Бар улс болно гээд баар улс болсны паян.  Архи бүтээгч тархины  эсийг үхүүлж, тэдгээрийн хоорондох үнэт холбоосыг устгадаг.  Архидсаар хордсоор тэд эцэстээ энэ зууны залуу хирнээ өнгөрсөн зууны хөгшөөн хүн болдог.  Том биетэй жижгэрсэн тархитай  залуухан хөгшид ийнхүү төрдөг.

Уншдаггүй нийгэмд  унших газар, номын сан л үнэ цэнэгүй. Сүйтгэ, хэрэггүй гэх. Дүнд нь уншдаггүй нь ихсэж, ахимаг залуус цөөрсөөр л.  Гаслам.  Муруй нийгэм бар улс болно гээд баарыг дэмжинэ.  Дүнд нь архичид олширч, залуухан хөгшид  олширсоор л. Гутрам.

 

Ц.Лувсандорж

2013 оны 8 дугаар сарын 19-ний өдөр

 

Бүсээ чанга бүслэ

БҮСЭЭ ЧАНГА БҮСЛЭ

Бүсээ чанга бүслэ. Амьдралыг хайрлан аюулгүй бүсээ чанга бүслэ. хүүхдүүд ээ. Эх үндэстнээ гамнаж энгэрийн бүсээ чанга бүслэ, бүсгүйчүүд ээ.  Том үндэстний том хөвүүд гэдгээ  санаж, том бодон ухаарлын бүсээ чанга бүслэ, бүстэйчүүд ээ.  Чанга бүслэ, бүсээ.

Хүүхдүүд ээ, аюулгүйн бүсээ бүслэ. Хайртай эцгийн тань хөлөглөсөн хар машин  таны тоглоом биш.  Аюултай, амьдралыг тань авч мэднэ. Энэрэлт ээжийн тань гангарсан гоё машин таны хүүхэлдэй биш.  Аймшигтай, өрөөл татуу болгож мэднэ. Цонхоор нь тоглож   толгойгоо бүү гарга.  Маяглаж гараа бүү савч.  Тэнэглэж шүлсээ бүү цац. Мунхаглаж хогоо бүү хая.  Тэнэглэл, мунхаглалын томоохон жишээ  болж мөнхөд үлдэж мэднэ.  Монголоо гоёж, амьдралыг хүндэтгэж, өөрийгөө хайрлан, өрөөлийг өрөвдөн аюулгүйн бүсээ чанга бүслэ, хүүхдүүд ээ.

Бүсгүйчүүд ээ, энгэрийн бүсээ чанга бүслэ.  Орох оронгүй болоод уйлж явлаа ч бүсээ бүслэ.  Ойчих юмгүй болоод цангаж байлаа ч бүсээ бүслэ.   Идэх юмгүй болж өлсөж байвч бүсээ бүслэ. Шуналт зан тань хөдөлж  өнгө, мөнгөнд уяарч, гашуун дарсан даруулан хөөрч явлаа ч бүсээ бүслэ. Монгол цус оршихын; монгол үндэстэн бадрахын үнэ цэнийг ухаарч  бүсээ чанга бүслэ, бүсгүйчүүд ээ.  

Бүстэйчүүд ээ, ухаарлын бүсээ чанга бүслэ.  Архинд хөтлүүлж амиа алдах нээ. Одоо боль, бос. Бүсээ чанга бүслэ. Авилгад донтож амьдралаа ёгүүтгэх  нээ.  Одоо боль, зогс. Бүсээ чанга бүслэ.  Маханд ялзарч, шар айрганд хөөж,  гунигийн дуу дуулж баарнаас бааранд хөөрч, хүүхнээс хүүхэнд  хөлбөрч хайран төрлийг  яаран өнгөрөөх нээ. Одоо боль, ухаар. Дэлхийг төвхнүүлж явсан их өвөг дээдсийн удам угсаа,  өв залгагч  гэдгээ санаж, том бодон бүсээ чанга бүслэ, бос,  бүстэйчүүд ээ.

Өөрийгөө хайрлан, өрөөлийг өрөвдөн, монголоо гоёж аюулгүйн бүсээ бүслэ, хүүхдүүд ээ. Монгол цус, монгол үндэстэн оршихын үнэ цэнийг ухаарч энгэрийн бүсээ чанга бүслэ, бүсгүйчүүд ээ.  Түүхэн том үндэстний том хөвүүд гэдгээ санаж том бодон ухаарлын бүсээ чанга бүслэ,  бүстэйчүүд ээ. Бүсээ иймд чанга бүслэ.

 

Ц.Лувсандорж

2013 оны 8 дугаар сар 11-ны өдөр

 

 

Хүүхэд яаж наадав аа

Хүүхэд яаж наадав аа

 Ажиглаж байхад томчууд их сайхаан наадаж ээ. Морь нь хурдан бололтой юм, морь сонирхогчдын. Сум нь цэцэн бололтой юм, нум сонирхогчдын. Бөх нь бяртай бололтой юм, бөх сонирхогчдын. Том монгол хүн л бол энэ гурвын сонирхогч байх ёстой хэмээн үзэж наадмаа ч, найраа ч, хуушуураа ч, үзүүлбэрээ ч, үгээ ч бэлтгэж, хөрөнгөө ч цацдаг бололтой юм,энд. Гэвч том биш хүүхэд энэ том наадамд яаж цэнгэ вэ.

Стадионд хүүхэд “уйтгартай юм”  гэж хэлэхийг сонсов. Талбайд хүүхэд “яасан заваан юм бэ, Батаараас өөр үзүүлбэргүй” гэж гомдлохыг харав....

 Тоглох талбайгүй, цэнгэх паркгүй,төлөх мөнгөгүй  тэд идэх хоол, уух усаар хомсхон байж томчуудын энэ том хөөр найрын  өдрүүдийг уйдаж, уйлж, гундаж, гандаж  өнгөөрсөн байх вий,  хүүхдээ мартсан энэ монгол наадмаар.  

Томчуудын энэ том наадмаар "жижигхээн" хүүхэд  ер нь яаж цэнгэ вэ, энэ хүмүүнлэг, ардчилсан монголд.

Ц.Лувсандорж

2013 оны 7 дугаар сар 13-ны өдөр

ТӨВ УХААН

ТӨВ УХААН

Тийм ч биш, үгүй ч биш.  Сэтгэн бодох энэ хэлбэр бол төв ухааны язгуур мөн чанар.  Энэ л мөн чанараараа тэр хоёр утгат бус олон утгат ухаан (логик) –ийн эх язгуур; шинжлэх  ухаан;  амьдралын ухаан; ертөнцийн хуулийн дор чинхүү мэдлэгийг эрхэмлэн аж төрөх дорнын ухаарал, соёлын  үнэт зүйл болдог.  Ийм л увдист чанараараа тэр  зөв чиг, зүгийг гаргана, зөв замыг заана.  Төв ухаан ингэж л зөв ухаан болно.

Төв ухаан олон утгат логикийн язгуур

Барууны гэх соёл, иргэншилд  “тийм эсвэл үгүй” гэсэн ухаан түгээмэл хэрэглэгдэнэ.  Энэ ухаанаар гуравдахь зам, гуравдахь хувилбар гэж үгүй.  Хэлбэрдэн сэтгэх ухаан (формаль логик) -д үүнийг “гуравдахийг үгүйсгэх” хууль ч гэж хэлэх нь бий.   Энэ ухаанаар  хорвоо ертөнцийн  аливаа юм, үзэгдэл  хоёр төлөвт, хоёр туйлд багтаж оршино. Сайн, муу; сайхан муухай; үнэн, худал, бодит; хуурмаг;  хайртай, хайргүй; бороо орно, орохгүй ...” гэх мэтчилэн хялбарчлан, хэлбэрдэн сэтгэж  шар өдөр, бор хоногийг алдаж, оносоор өнгөрөх нь их түгээмэл байдаг, энэ ухаанаар бол. 

Гэвч дорныхон  хорвоо, ертөнцийн юмс, үзэгдлийг ингэж хоёрхон төлвөөр хялбарчлан, хэлбэрдэн авч үздэггүй, харин  гуравдахийг үгүйсгэдэггүй ”тийм ч биш, үгүй биш” ухаанаар харахыг илүүд эрхэмлэнэ.  Юмс, үзэгдэл  туйлчлагдсан хоёрхон төлөвт биш харин бүхэлжсэн хамааралт нэгдэлд оршино,танигдана.  Юмсын оршихуй, үзэгдлийн явагдахуй нь эерэг сөрөг олон хүчин зүйлийн  зохицол, нэгдэл, тэнцвэр.  Сайнд муу бий, мууд сайн бий;  Cайханд муухай бий, муухайд сайхан бас бий;  Үнэнд худлын шинж бий, худалд үнэний шинж бий; Бодит гэх зүйлд хуурмаг шинж бий; хуурмаг гэх зүйлд бодит шинж бий; “хайртай ч биш, бас хайргүй ч биш” байж болно; эрд эмийн шинж бий; эмд эрийн шинж бий; бороо орж ч болно, орохгүй байж болно; … гэх мэтээр хялбарчлах ч бус, хэлбэрдэх ч бүр биш харин ертөнцийн хууль, чинхүү мэдлэгийг эрхэмлэн  үзэж аливааг бодиттойгоор харж, түүнийг олон хүчин зүйлийн олон хамаарал дор авч үзэхэд  гуравдахийг үгүйсгэдэггүй ухаан-төв ухааны мөн чанар оршино.  Төв ухаанаар харвал  гуравдахь хувилбар “тийм  ч биш, үгүй ч биш” гэсэн томьёололтойгоор л цаг ямагт оршиж байна.

“Гуравдахь хувилбар” ямагт оршино, бас  энэ оршихуйд дөхөх гэсэн утгаар завсрын олон хувилбар ч оршино, тэр нь тухайн зохицлоос хамаарч явагдах тодорхой магадлалтай байна. “Юмс, үзэгдэл нь тодорхой магадлалтайгаар явагдана, мөн оршино” гэж үзэн, үүнийгээ хууль мэт болгон сэтгэх ухааныг олон утгат логик, цаашилбал, фази логик  гэж ярих нь ч бий.  “Тийм ч биш, үгүй ч биш” гэсэн хэлбэртэйгээр гуравдахь хувилбар оршиж байгаа нь олон хувилбар оршихуйн язгуур үндэс болж байна, энд.  Ингэж л төв ухаан олон янзаар сэтгэж бодохын язгуур шалтгаан болдог юм.

Төв ухаан шинжлэх ухаан

Юмс, үзэгдлийн мөн чанарыг хүний оюуны хүчээр таньж ухаарч мэдэх, нээж илрүүлэхэд чиглэсэн аливаа эрэн хайлт, шинжлэх үйл нь судалгаа, шинжилгээний ажил, томруулж хэлбэл, шинжлэх ухаан юм.   Шинжлэн судлах үйл нь хэдийгээр тархины үйл явц гэлээ ч, тэр үйл явц талаасаа ч, үр дүнгийн талаасаа ч тухайн хүний сэтгэх, бодох хэлбэрээс ангид байх ёстой. Үүнд л “ шинжлэх ухаанч”  гэдэг үгийн мөн чанар нуугдана.

Юмс үзэгдлийн мөн чанарыг шинжлэх ухаанч байдлаар таньж мэдэхийн тулд судлаач эерэг, сөрөг олон хүчин зүйл (хувьсагч)-ийг нэгтгэн үзэж, түүний бүхэлжсэн хамаарлыг олохыг хичээдэг. Энэхүү зорилгын дор  судлаач оршиж буй олоон  аргуудыг нягт нямбай хэрэглэхийг хичээнэ, бас шинэ аргын бүтээхийг зорьдог.  Загварчлал бол ийм аргуудын түгээмэл нэг хэлбэр юм.

Загварчлах аргын мөн чанар нь тухайн үзэгдэл, юмсыг таньж мэдэхийн тулд загвар хийж судлахад оршино. Ийм загварыг хийхийн тулд судлаач боломжит олон хүчин зүйл, өгөгдлийг нэгтгэн үзэх,   тэдгээрийн нэгдэлт хамаарлыг олох,   олон хувилбарт таамаглал дэвшүүлэх, түүнийгээ няцаах, нотлох,  эцэст  нь нэгэн загвар (гуравдахь хувилбар)-ийг дэвшүүлж, тухайн үзэгдэл, юмсыг мөн чанарыг тайлбарлахын хичээнэ.   Тэрхүү загвар нь эцэстээ  “тийм ч биш, үгүй ч биш” ухааныг дахин батлан  харуулсан байдаг нь их түгээмэл.  Энэ ч нь жам мэт. Төв ухаан ингэж л шинжлэх ухаан болдог юм.

Төв ухаан амьдрах ухаан

Аль ч өнцгөөр харахад “амьдрах гэдэг зохицох, орших; орших зохицох” гэсэн утга.   Оршиж буй бүхэн зохистой, зохистой бүхэн оршдог ч гэдэг.  Зохицох гэдэг нь ертөнцийн хууль, жам ёсонд захирагдана гэсэн үг.  Ингэж зохицож чадсан нь орших л дээ.  Оршиж буй учраас дэвшиж, хөгжих л дээ.

Зохицож оршиж, оршиж амьдрахад  “тийм ч биш, үгүй ч биш” ухаан  ухамсартай, ухамсаргүйгээр өдрөөс өдөрт, цагаас цагт хэрэглэгдсээр.  Байгалийн  жам ёсонд ойрхон нүүдэлчин ахуй соёлд тэр бүр ч их хэрэглэгдсээр иржээ.  

“Төв хүн” гэдэг энэ монгол хэллэгт төв ухаан шингээстэй.  Улааныг харж урвадаггүй, хөхийг харж хөрвөдөггүй зантай, зөнтэй, үйлтэй, үгтэй хүний мөн чанар, дүрийг энэ хэллэгээр илэрхийлжээ.  Төв ухаан энд ингэж л хүнийг таних, түүнийг шинжих  арга болж  байна.

 “Хань минь” гэсэн хэллэгт мөн л төв ухаан шингээстэй.    “Хайртай,  хайртай, хайртай” гэж уйдтал хэлсээр, эцэстээ эр эмийн сул, давуу талыг өргөж “би, чи” гэж тэмцэлдсээр, үзэн ядалтаар салж төгсдөг буруу хосын замыг бус  харин “эр нь ч биш, эм нь ч биш”; “хамтдаа”; “биеэ биеэдээ дэм тус, хань, нөхөр болж урагшилна“  гэсэн гүн ухааныг энэ хэллэгт харуулжээ.  Төв ухаан энд ингэж л хослон амьдрах ухаан болж байна.

“Айл хүний амь нэг” гэсэн энэ хэллэгт бас төв ухаан шингээстэй.  “Тийм эсвэл үгүй” гэдэг шиг “Би эсвэл  чи” гэж тэмцэлдэх биш,  “Би ч биш, чи биш”; “бид” гэсэн үзлээр зэрэгцэн оршиж, энх тунхад хүрэх эрхэм ухааныг энэ хэллэгт илэрхийлжээ.  Төв ухаан энд  ингэж л хамтран аж төрөх , нийгэмжих, дэлхийжих соёл болж байна.

“Ухаангүй ноёнд урагшгүй зарц” гэсэн хэллэгт мөн л төв ухаан шингээстэй. “Дарга аа, даргаа аа, дарга аа” гэж даливганан дагаж гүйгчдээр өөрийгөө тойруулчихгүй байхыг, мөн “манай, танай; улаан, цэнхэр, ногоон” гэж  хэт туйлчлалгүй, туйлшралгүйгээр төрийн албыг авч явахын чухлыг, энгийнчилвэл “Төрийн албанд төв бай” гэдгийг энэ хэллэгээр сануулж. Төв ухаан ингэж төр улсыг авч явах ёс зүй, ёс суртахуун болж байна.

Төв ухаан  хүний  ч, бүлийн  ч,  төрийн ч,  улсын ч орших, зохицох  эрхэм нэгэн арга, ёс зүй, ёс суртахуун, соёл  болсоор  л. Төв ухаан ингэж л амьдрах ухаан болдог юм.

 

Төв ухаан зөв ухаан

Төв ухаан гуравдахийг үгүйсгэдэггүй. Тийм учраас туйлчлалгүй, туйлшралгүй  ёс зүй, ёс суртахуун болж, амьдралын зөв хөтөч болж чаддаг.  Тэр  бас шинжлэх ухаан ч хандлага, олон соёл зэрэгцэн оршихын язгуур шалтгаан болж чадна.  Хамгийн цэнэтэй нь, тэр ертөнцийн хууль дор чинхүү мэдлэгийг эрхэмлэн амьдрах эх  урлаг, их хэл болж чаднаа. Ийм учраас төв ухаан л зөв ухаан байдаг юм.

 

Ц.Лувсандорж

2013 оны 7 дугаар сарын 10-ны өдөр

 



Монголоо гоёж сонго

Монголоо гоёж сонго

Монголоо гоёж сонго, энэ сонгуульд. “Монголоо гоёж сонго” гэж ийнхүү хэлэхэд  учир ч байна, бас  ухаарал ч байна.

Энэ нийгэмд зөв ёс зүй хэрэгтэй байна. Ёс зүй үгүйрч, алийгаа алдах нь улс үндэстэнд аюултай. Учир нь ёс зүй үгүй болоход буруу зөвөө ялгадаггүй юм. Зөв нь буруу , буруу нь зөв болоод ирж мэднэ ээ. Иймд  ёс зүйтэй, буруу, зөвөө ялгадаг тэр нийгэм бидэнд ус мэт хэрэгтэй  байна. Ийм нийгмийг бүтээхэд ёс зүйн үлгэр, ёс зүйн манлайлал амин чухал. Гэвч хүссэн хүн бүр ийм манлайлалыг үзүүлж үл чадна аа. Хулгайч хулгайчийн үйлдлээрээ, худалч худалч зангаараа, авилгач авилгачийн авираар л үлгэрлэдэг. Харин  өөрөө ёс зүйн зөв үлгэр болж чадсан  тэр хүн  л ганцхүү өрөөлийг зөв ёс зүйгээр манлайлна.  Ийм л учраас Монголоо гоёж сонго.

Энэ нийгэмд  зөв ёс суртахуун хэрэгтэй байна.  Ёс суртахуунгүй болж алийгаа  алдах нь энэ улсад аюултай. Учир нь  ёс суртахуун доройтоход сайн муу; сайхан муухайгаа ялгаж таньдаггүй, таньж ялгадаггүй.  Сайн нь муу, муу нь сайн; сайхан нь муухай, муухай нь сайхан болох нь хээв хэвийн юм шиг болоод ирж мэднэ ээ.  Иймд  ёс суртахуунтай, сайн муугаа; сайхан муухайгаа ялгаж таньдаг тэр нийгэм бидэнд агаар мэт хэрэгтэй байна. Ийм нийгмийг бүтээхэд харин ёс суртахууны үлгэр, ёс суртахууны манлайлал чухлаас чухал.  Гэвч хүссэн хүн бүхэн ёс суртахууны ийм манлайлалыг үзүүлж үл чадна аа. Харин өөрөө ёс суртахууны үлгэр болж чадсан гагцхүү тэр хүн л өрөөлийг ёс суртахуунаар хөтөлнө.  Ийм л учраас  Монголоо гоёж сонго.

Энэ нийгэмд хайр энэрэл, нинжин сэтгэл хэрэгтэй байна.  Хайр энэрэл үгүйрсэн тэр газар худал хуурмаг, харгис хэрцгий амилдаг. Харгис  хэрцгий, зэрлэгжилтийг  харгис хэрцгийгээр  бус харин хайр, энэрлээр л зөөллөдөг. Иймд  хайр энэрэл түгсэн, нинжин сэтгэлээр бялхсан тэр нийгэм бидэнд эх нутаг мэт хэрэгтэй. Ийм нийгмийг бүтээхэд их амархаан. Хайр энэрлийг үнэн түгээх хэрэгтэй. Гэвч хүссэн хүн бүр хайр энэрлийг тэгэж үнэн түгээж, манлайлж үл чадна аа. Харин  хайр хүндэтгэлээр өөрөө бялхсан тэр хүн л гагцхүү бусдад хайр энэрлийг үнэн түгээнэ. Ийм л учраас  Монголоо гоёж сонго.

Энэ сонгууль эх болсон байгалаа гэсэн сонгууль болог. Энэ сонгууль элгэн түмнээ гэсэн сонгууль болог. Энэ сонгууль монголоо гэсэн сонгууль болог.  Энэ сонгууль монголоо гоёсон сонгууль болог.  Ийм л сонгууль болоосой гэж  Монголоо гоёж сонго.

Ц.Лувсандорж

2013 оны 6 дугаар сар 15-ны өдөр

 

Зөнгөө л дага

ЗӨНГӨӨ Л ДАГА

Хүн  угтаа хөг л юм. Хөгөө иймд эгшиглүүл. Эгшиглүүлж хөглө, хөглөж эгшиглүүл. Зөнгөө дагаж зөв эгшиглэ. Зөгнөж эгшиглэ, эгшиглэж зөгнө. 

Хүн  биологийн оршихуй төдий биш.  Тэр  бүтээгч оюунтай, мөнхийн амин сүнстэй. Биологи ч хэлбэлзэл, оюун бодол ч хэлбэлзэл, амин сүнс ч хэлбэлзэл. Тэр  хэлбэлзэж эрчимжсэн хөг, хөгжиж хэлбэлзсэн эрчим. Хүн  хөгөөрөө  ижилсэж,  хөгжсөөр л  оноошино.  Хөг, хэлбэлзэл, эрчим ингэж л хүний ижилсэх  ч чанар, бас ялгагдах ч чансаа болно. Иймд хөгөө  арвилж  зөнгөө л хөгжүүл.

 Авсан мэдээлэл  тань  хуурмаг.  Эзэмшсэн мэдлэг тань  явцуу. Олсон итгэл тань  хазгай. Эргэцүүлэл бодол тань ядмаг. Иймээс мэдээлэлд бүү хуурт,  мэдлэгт бүү бард, итгэлд бүү хөтлөгд, бодолд бүү  бурантлагд. Гагцхүү харин хөгөө арчилж зөнгөө л мэдэр.  

Хуурмагжсан мэдээлэл, гажисан  итгэл, болхижсон бодол, явцуурсан мэдлэгээр шийдэл бүү хий. Сонголтыг бүр ч бүү хий.  Их л алдаж мэднэ.  Дүнд нь өөрөө ч их гундаж, өрөөлийг  ч бас гандааж мэднэ. Алдахыг эс хүсвэл иймд зөнгөө л дага. Тэр л  ононо.

Хөгөө гамна. Хөгөө арчил. Хөгөө хөгжүүл. Хөгөө арвижуул. Хөгжүүлж  түүнийг эгшиглүүл. Чингэвээс, үйлс тань ариун, үг тань үнэн,  үйл тань зөв болно. Бас  өөрөө ч алдахгүй хөгжинө.  Улс тань  ч алзахгүй дэвжинэ. Иймд хөгөө л эгшиглүүл. Бүр зөгнөж эгшиглүүл.

 

 

Ц.Лувсандорж

Ц. Мөнхжаргал

2013 оны 5 дугаар сарын 8-ны өдөр