ИХ ХУРЛЫГ ЮУ ГЭЖ БОДООВ

ИХ ХУРЛЫГ ЮУ ГЭЖ БОДООВ

Их хурлыг  Та, ер нь, юу гэж бодоов. 

Их хурал сэгсэр үстэй Маагийн сэгсэгнэж суух газар биш

Их хурал бүдүүн Харийн бүдүүлэгтэж суух анги биш

Их хурал  алиа Салбайдаагийн салбагнаж байх тайз биш

Их хурал  Ажилгүйчүүдийн  ажилтай болдог  талбар биш. 

Их хурлыг  ер нь, Та, юу гэж санаав.

Их хурал Хэрэгтнийг хамгаалах цайз биш

Их хурал Худал чийг хайцайлах сүм биш

Их хурал Хулгайчийг бөөцийлөх өлгий биш

Их хурал Уйдсаныг баясах цирк биш.

Та, их хурлыг,  ер нь, юу гэж сонсоов

Их хурал уншиж сурсан Нэгний суралцаж суух газар

Их хурал бичиж сурсан Нэгний тэрлэж  байх салбар

Их хурал хэлж сурсан Нэгний илтгэж байх индэр

 Их хурал бодож сурсан Нэгний мэтгэлцэж байх танхим.

Их хурлыг  юуг гэж бодоов. 

Их хурал ажиллаж сурсан Нэгний их ажлын салбар

Их хурал өөрөөсөө хэтэдсэн Нэгний их үйлсийн талбар

Их хурал эх оронтой Нэгний эх нутгаа гамнах сургууль

Их хурал зон олонтой Нэгний эгэл түмнээ хайрлах газар

Та, ер нь, юу гэж болоов, Их хурлыг.  

Ц.Лувсандорж 

2016 оны 6 дугаар сарын 20-ны өдөр 

Жич: Их хурлын 2016 оны сонгуульд нэр дэвшигчдийн чансаа нь надад тун чамлалтай санагдав. Нэр дэвшигчид гэх тэдний дунд 8 цагийн ажил хийсэн нь үнэндээ бараг байхгүй.  Өдөрт  8 цаг ажиллаж, бас сууж сурсан хүн л их хуралд ажил хийж байгаа юм шиг сууж чадна. Ажил хийж, сууж сураагүй ажилгүйчүүд их хуралд сонгогдоход их хуралд суух  хүн олдоггүй. Тэгэхээр хурлын ирц бүрддэггүй. Хууль ч тэгээд хэлэлцэгдэхгүй.  Тэгэж байснаа гэнэт хэн нэг нь хэд хэдэн кноп дараад өөрийн эрх ашгийг түмний мөрдөх хууль болгож байдаг. Их хурал суух гэдэг их ажил юм. Ажиллаж, сууж  сурсан хүн л их хуралд сууж ажиллаж чадна.  

Туранхай Багшийн Бүдүүн Анги

Туранхай Багшийн Бүдүүн Анги

Туранхай багшийн бүдүүн анги нэг бүрэн цугларав. Бүдүүн ангийн бүдүүн даргыг огцруулах бүдүүн асуудал тэдэнд гарсан аж. Бүдүүн бүр бүдүүн үг хэлэв. 

Нэг бүдүүн босож, хойд туйлд эрэгчин пингвин тэсгэм өвөлд дэгдээхийгээ хэрхэн өсгөдөг талаар ихэд мэдэмгийрхэн ярьж эхэлснээ, яриандаа уярч, эцэстээ пингвинийг ихэд өрөвдөж байгаагаа илэрхийлэн ихэр татан чангаар “ийн, ийн,  ийн” хашхирч уйлахад нь түүний яриа нэг өндөрлөв. Энэ бүдүүний “ийн, ийн, ийн” гэж элдэвлэхийг  ажиглаж зогссон туранхай багш “Асуудлаа ярь, асуултад хариул, бүдүүн ээ” гэж ихэд чимээгүйхэн дотроо бувтнан суух. 

Тун удалгүй бас нэг бүдүүн босож ярьж эхлэв. Тэр бүдүүн “Урд туйлд нар баруун зүгээс манддаг” гэж хийрхэж эхэлснээ,  хийрхэл нь хэрээсээ хэтэрч, сүүлдээ, нүд нь бүлтгэнэж, гар нь салбаганаж, бие нь дагжиж, хөл нь сарвалзаж, хоолой нь чичрэн, толгой нь эргэн ухаан алдан газарт “пид” хийж унахад нь түүний яриа нэг өндөрлөв. Энэ бүдүүний ингэж хийрхэхийг  харж харамсаж   байсан туранхай багш “Асуултад хариул, асуудлаа ярь, бүдүүн ээ” гэж өөртөө чимээгүйхэн тун гунигтай шивнэн суух.

Өөр нэг бүдүүн өрвөлзөн сөрвөлзөж эхлэв. Тэр бүдүүн “Улаан нүдэн гаригийн увайгүй нийгэмд ардчилал заана, ардчилсан улс болгоно, өөрөө анхны ерөнхийлөгч болно”  гэж ихэд сүржигнэн ярьснаа, сүржигнэл нь хяналтаас гарч, сүүлдээ,  “түүнээс өөр бүдүүн  Улаан нүдэн гаригийн анхны ерөнхийлөгч байх ёсгүй” гэж хөөрөн дэргэдэх бүдүүнтэйгээ тэмцэлдэн, эцэстээ, нэг бүдүүнд “нам” цохиулснаар түүний яриа нэг өндөрлөв. Энэ бүдүүний “нам” цохиултлаа сүржигнэхийг харамсалтайгаар харуулдаж байсан туранхай багш “Асуудлаа ярь, асуултад хариул, бүдүүн ээ” гэж тун чимээгүй өөртөө хэлж суух.   

Бас удалгүй бүдүүн ангийн бүдүүн эмэгтэй босож бүдүүн ярьж эхлэв. Тэр бүдүүн “Голливудын нэгэн алдарт одод дурласан, түүнтэйгээ гэрлэнэ”  гэж бүдүүн ярьж эхэлснээ, сүүлдээ, “Түүний дурласан тэр одод бүдүүн ангийн бас нэг бүдүүн бас дурласан байна” гэж гомдлон, тэд хоорондоо “хэн нь илүү хөөрхөн, хэн нь тэр одод дурлах ёстой, хэн нь түүнтэй хэзээ гэрлэх ёстой  гэх зэргээр хэлэх хэлэхгүйгээр бие биеэ хэлсээр, дайрсаар, хоёулаа хэрүүлдээ багтран унаснаар тэдний яриа нэг өндөрлөв. Бүдүүн эмэгтэйн багтартлаа балаартаж байхыг ажиглаж зогссон туранхай багш “Асуултад хариул, асуудлаа ярь, бүдүүн ээ” гэж тун болгоомжтой хэлж, халаглан суух. 

Ээлж дараалан босож, ээлж дараалан балаартаж, эцэстээ, ээлж дараалан ийнхүү бүтэлгүйтэж буй бүдүүн ангийнхны ааш араншин, зан авир, үг хэл, мэдлэг боловсрол, ёс зүй, ёс суртахуун, асуудлаа мартагддаг, асуултад хариулдаггүй байдлыг нэг бүрчлэн чимээгүйхэн харж, дүгнэн харамсан суусан туранхай багш  “Асуудлаа ярьж сур, асуултад хариулж сур” гэж өөрөө өөртөө чимээгүй шивнэсээр өрөөнөөс гарч, бүдүүн-үүдийг бүрмөсөн орхин  “Асуудлыг ярьж, асуултад хариулдаг” нарийн ангийг сонгож оров. 

Туранхай багш нарийн ангийг ийнхүү тоож ороход  нарийн ангийнхан, харин, яг нарийн шиг асуудлыг нарийн ярьж, асуултад нарийн хариулж байв. Үүнийг ажигласан туранхай багш “Ашгүй дээ, асуудал ярьж байна. Асуултад хариулж байна” гэж бахдан баярлан тэнд, удаан, зогсох.

Ц.Лувсандорж

2016 оны 6 дугаар сар 3-ны өдөр

Урлаг спорт хоёроор улс орон хөгжихгүй

Урлаг спорт хоёроор улс орон хөгжихгүй

Урлаг спорт хоёроор улс орон хөгжихгүй

Урвалт, ухралт хоёроор  тэр дэвжихгүй

Хийрхэл, хэрүүл хоёроор тэр бэхжихгүй

Хулгай, залхуу хоёроор  тэр  мандахгүй.

Ухаан, ур хоёроор л улс  орон хөгжинө.

Сэтгэл, зүтгэл хоёроор л тэр дэвшинэ

Эвсэл нэгсэл хоёроор л тэр бэхжинэ

Үнэн, үйлс хоёроор л  тэр  мандана.

Ц.Лувсандорж

2016 оны 3-р сарын 29-ний өдөр

Жич: Ур шингэсэн бүхэн угтаа урлаг. Гэвч урлаг гэдгийг дуулах,  хошигнох, бүжиглэх, хөгжимдөх, зурах, барих, аманцардах зэрэг аль эртний ойлголтынх хүрээнд эдүгээ хүртэл байлгаж, түүнийг урвуулан ургүй, үргүй хэрэглэсээр байгаа доройтлын үеийнхийн утга, өнгө аясаар нь энд зориуд хэрэглэв.

Өнчирсөн Сири хүүхдүүдэд өгөөмөр сэтгэл гаргацгаая

Өнчирсөн Сири хүүхдүүдэд өгөөмөр сэтгэл гаргацгаая

 

Монголчууд бид "тэнхээтэй явахад нь тэмээгээр тусалснаас тэмцэж байхад нь тэвэнгээр тусла" гэсэн ухааныг эрхэмлэж ирсэн улс билээ.

Социализмын үед монголчууд бид дэлхийд гайхамшигтай нэгэн гэгээн үйлсийг бүтээсэн юм. Тэр нь ийм юм. Дайнд эцэг эх нь үрэгдсэн солонгос хүүхдүүдийг эх орондоо авчирч 18 нас хүртэл халамжилж солонгос хүн болгосон явдал юм. Энэ бол гайхамшигтай хүмүүнлэг үйлс байлаа.

 Хүмүүнлэг ардчиллын өнөөгийн бидэнд социализмын өнгөрсөн үеийнхний бүтээсэн шиг тийм нэгэн үйлсийг үйлдэх бодит хэрэгцээ, боломж одоо байна. Энэ нь угтаа элдэв дарга нарыг бөөгнүүлж эрхлүүлж элдэвлэхээс хамаагүй эрхэм юм.

Тэр үйлс нь "Дайнд эцэг эхээ алдаж, өнчин хоцрон шар өдөр бор хоногийг уйлж, чадахаар л тэмцэж өнгөрөөж яваа Сири хүүхдүүдэд тусламж, халамжийн гараа харамгүй туслах явдал юм".

Дэлхий нийтэд жишиг болсон өөрийн туршлагадаа тулгуурлан, Солонгос хүүхдийг өсгөж хүн болгосон шигээ Сири хүүхдийг эх орондоо авчирч 18 нас хүртэл нь халамжлан Сири хүн болгон хүмүүжүүлье, өсгөе".

Энэ нь тал нутгийн монгол туршлага юм. Ходоодоо л гэдэг капиталист ертөнц биднээс суралцаг. Монголчууд бид дорны сар шиг ээ, тал нутаг шиг ээ уужим сэтгэлтэй, өгөөмөр үйлстэй улс биш бил үү.

Бидэнд харамын сэтгэл, шунал зохихгүй. Учир нь бид талын хүмүүс,оюун билгийг эрхэмлэдэг улс. Харин бидэнд өгөөмөр сэтгэл, уужим ухаан, гэгээн үйлс зохино.

Өнчирсөн Сири хүүхдүүдэд өгөөмөр хандаж нэгэн гэгээн үйлс, монгол үйлс  бүтээцгээе. Тэгэх үү?

Ц.Лувсандорж, доктор, профессор

2016 оны 3 дугаар 7-ны өдөр

Ээж минь

Наран, саран; хавар, намар; навчис, цэцэгс; хосгүй ховорхон хайраар надтай дандаа хамт байдаг одсон ч одоогүй  хосгүй ээж Мижидийн Хүрэл таныгаа санаж уйлдаг, дурсаж үгүйлдэг сэтгэлийнхээ зурвасхан хэсгийг энэ мөрүүдэд буулган үлдээв.

                                                        Ээж минь

Гангарч гунхан цалигаж явахад

Хаврын цэцэгсээр, нарны гэрлээр

Дэлхийд үгүй ч дэргэд минь байх нь

Энхрийхэн наран ээж минь билээ

Энхрийхэн ээж минь наран

Наран ээж минь энхрийхэн

Гандаж гундан гунихарч суухад

Намрын навчсаар, сарны туяагаар

Нулимстад үгүй ч хайраа эвхэх нь

Эгэлгүйхэн саран ээж минь билээ

Эгэлгүйхэн ээж минь саран

Саран ээж минь эгэлгүйхэн

Уйлж дуулан уяарч ухаарахад 

Тэртээх уулсаар, тэнгэрийн хаяагаар  

Тоостод үгүйд ч сэтгэлд  минь эргэх нь

Хонгорхон хосгүй ээж минь билээ

Хонгорхон ээж минь хосгүй

Хосгүй ээж минь хонгорхон

2016 оны 2-р сарын 28-ны өдөр

Ц.Лувсандорж

БАГШАА, ХИЧЭЭЛЭЭ ЗАА

БАГШАА, ХИЧЭЭЛЭЭ ЗАА

Чонон орчинд өссөн хүний хүү Шаалуу чоно болдог үлгэр бий.  Энэ үлгэр үнэн мэт санагдах нь бас  хаяа хаяа бий. Үнэн мэт санагдах энэ л  үлгэр  ёсоор чонон цагийн багш чоножиж байна. Чоножилтоо зогсоо, багшаа. Хичээлээ заа.

Чонон цагийн багшийн хичээл гэгчийг нэг сайн ажигла. Самбарт хэдэн тэмдэгт сараачаастай. Багш суугаастай. Гар нь утастайгаа зууралдаастай. Тархи нь фэйсбүүкэд хадаастай.  Хаяа хаяа хүүхэд рүү хялаастай, хуяглаастай. Эцэг эх, энгийн нэгэнд тэр их л томроостой. Сайд, дарга, захиралд тэр тун долигноостой, сөхрөөстэй. Хүүхдэд гэрийн даалгаврыг тэр хэдэн арван хуудсаар нь хэмжээ хязгааргүй өгөөстэй. “Хүүхэд өөрөө мэдлэгээ бүтээдэг болсон” гэх хийрхлийг тэр тоть шиг мөн л давтаастай. Түүгээрээ бүр өөрийнхөө өөдгүйг бас  хамгаалаастай.  Хүн бүр авьяастай, түүнийг нь л хөгжүүлж байна гэж тэр байнга хэлээстэй.  Хүүхэд чинь шалгалтад муу авсан гэж их л додигор, бахархалтайгаар эцэг эхийг дээрэлхэн харьцаж, гарын үсгийг нь байнга авч архивлаастай. Хичээлийн ийм л нэг дүр зураг өдөр бүр харагдана, тэнд.  Багшийн ийм л нэгэн чоножилт эгшинд бүхэнд үзэгдэнэ, энд.  

Сурлагын хоцрогдлыг долоо хоногт арилгана.  Ийм зар сургуулийн эргэн тойронд их өлгөөстэй. Төлбөр төлчих айлын хаалганд байнга уяастай. Энэ зарын цаана харин багшийн хувийнх нь сургалтын төв ажиллаастай. Багш өөрөө тэнд хичээнгүй багшлаастай. Тэнд харин сурлагын хоцрогдол долоо хоногийн дотор арилгаастай. Тэнд  хийрхэлгүй, харин чинхүү тэр хийгээстэй.  Багшийн тийм нэгэн төв энд, тэндгүй ажиллаастай. Багшийн ийм л нэгэн чоножилт мөч бүрт ажиглаастай. Чонон цагийн багш гэгч ингэтлээ их чоножисон байх.

Багш, багш, багш. Энэ хэмд нартад ганцхан гайхам, сайхан үйлсийн эзэн тодорч харагдана, хайрлаж мэдрэгдэнэ. Гайхам, сайхан багш мэргэжлийн сайхан, гайхам нь угтаа “өөрийгөө бус харин өрөөлийн төлөө” гэсэн түүний сэтгэлд нь оршдог.  Бас “өөртөө бус харин өрөөлд өгсөөр өгсөөр амьдарч, өгсөөр өгсөөр оддог”  энд их энгийн, тэнд тун энгүй хувь зохиолд нь байдаг.  Чонон орчинд өссөн хүний хүү чонын хүү Шаалуу болдог тийм нэгэн үлгэр байдаг нь үнээн. Энэ үлгэр ихэнхи хүнд үнэн мэт санагддаг нь бас үнээн.  Гэвч, юугаар үнэлэшгүй эрхэм ухааныг түгээгч,  юутай зүйрлэшгүй үнэнд хөтлөгч, түнэр харанхуйн дунд асах ганц зул мэт соён гэгээрүүлэгч багш, багш, багш,  Та чонон орчинд байлаа ч чоножиж үл болно оо.  Багшаа, сэтгэлээ шинж. Багшаа, хувь зохиолоо дага. Багшаа, гэгээн үйлсээ үргэлжүүл. Хичээлээ заа, Багшаа.

Ц.Лувсандорж

2016 оны 2 дугаар сарын 21-ний өдөр

Хайр

Үнэн хайр мөнхийн хайрын үлгэр оюутан                    цагийн хэдхээн андынхаа гэгээн үехлийг дурсан дуурсган энэхүү мөрүүдийг тэрлэв.

                                                              Хайр

Холдох тусам тодорч бодогддог

Өтлөх тусам нялхарч мэдрэгддэг

Зөнд баригдаж зүүдэнд ирдэг

Бодолд өнжиж нойр хулжаадаг

Үг үгүй өнгө үгүй

Үлгэр үгүй нөхцөл үгүй

Үнэн хайр мөнхийн хайр

Мөнхийн хайр үнэн хайр

Сэтгэл алдарсан зүрхэнд амилдаг

Өр нимгэрсэн харцанд илэрдэг

Малгайлах цасны хэмэнд шивнэдэг

Сэвэлзэх салхины аясад эгшиглэдэг

Буруу үгүй зөв үгүй

Гэмшил үгүй нэхэл үгүй

Мөнхийн хайр үнэн хайр

Үнэн хайр мөнхийн хайр

Буурал намрын хонгор салхитай хамт

Будант өдрийн бороо манантай хамт

Үргэлж санагалзах төөрөг тавилантай хамт

Чимээгүй аяараа урсах нулимстай хамт

Зовлон үгүй жаргал үгүй

Эртдэхгүй оройтохгүй

Үнэн хайр мөнхийн хайр

Мөнхийн хайр үнэн хайр

Ц.Лувсандорж

2015 оны 12-р сарын 14-ний өдөр