photo

Багш нар л монголоо аварна. Монголоо гоёно

Багш нар л монголоо аварна. Монголоо гоёно.

Багш бидний нэг, цул, бүхэл болж нэгдсэн язгуур эрх ашгийнхаа төлөө тэмцсэн 3 сарын тэмцэл нь их үйлсийн зүгээр л эхлэл, оршил төдий юм.Түүний өрнөл их уртад, бас хурц байх болно. Үр дүн их, том, гэгээн, тунгалаг байх болно.
Их үйлсийн төлөөх бидний үнэн тэмцэл их уртад өрнөнө. Алтан харьцаа, аятай, хөгтэй үргэлжилнэ. Дүнд ёроолоосоо орой руу жээжийн еэжийж эвдэрсэн элсэн цаг эвгүй энэ нийгмээ хүний чадварт тулгуурласан төв, зөв нийгэм, эрүүл монгол болохын төлөө их үйлсийг бүтээнэ, хийнэ.

Онц их хурлын 13 зорилт бүхий тогтоолыг үе шаттай хэрэгжүүлнэ (http://bagshbagshdaatusalya.blogspot.com гэсэн блогт орж багш бүр хурлын тогтоолыг уншиж сургууль бүрийнхээ мэдээллийн самбараар бусад түгээх хэрэгтэй).
Эхлээд багшийн цалинг 1,6 сая төгрөгт хүргэнэ. Эцэст нь түүнийг багшийн ажлын хөлсний дэлхийн нийтийн нийтлэг жишиг 3500$ болгоно.Багшийн тэтгэврийн насны доод хэмжээг эрэгтэй 55, эмэгтэй 50 болгоно.

Бидний оршил тэмцлийн үр хэлэлцээрийн дүнгийн мөнгөн илэрхийллийг тусгасан засгийн газрын тогтоол ч юм уу, ямар нэгэн нэг баримт бичиг гарна (Энэ баримт бичгийн утга зөвхөн 2017, 2018, 2019 онд л хамаатай юм). Бусад заалтуудыг бид их тэмцлээрээ бий болгоно. Багшдаа багшдаа тусална. Багш л багш мэргэжлээ аварна. Энэ нь угтаа ардчилал юм. Дүр эсгэсэн бус харин үнэн ардчилал ард тань биш харин гарт тань бий.

Тэмцэл өрнөнө. Өрнөхдөө утгатай, бэлтгэлтэй, уртад өрнөнө. Түр дүрэлзэх галын дөл шиг хурц, мөнхөд бадамлан гэрэлтэх зул шиг уртад гийгүүлж урт үргэлжилнэ, хурц бадамлана.
Багш бид нар үүнд харин өөрөө өөрсдийгөө бэлтгэж байх ёстой юм. МБҮЭ байгуулах болох хэрэгтэй. ҮЭ-ийн хуулиар тэтгэгдсэн,багшийн нэгдлээр хүчлэгдсэн их тэмцлийг багшийн мэргэжлээ шавраас татаж гаргах, аль ч цагийн багшийг ядуурлаас салгах, монголоо эвдэрсэн элсэн цаг биш харин ишгүй лонх шиг алтан харьцаатай, аятай, хөгтэй, хэвтэй зөв, төв нийгэмд хүргэхийн төлөө түр дүрэлзэн асах галын түр дөл шиг тун хурц, мөнх бадамлах зулын гол шиг нь нэн тэсвэртэй, гал нь шиг гэрэлтэй урт тэмцлийг хийнэ. Ийм тэмцлээр багш нар бид монголоо аварна. Монголоо гоёно.

Багш нар л  монголоо гоёно, монголоо аварна,

Ц.Лувсандорж
2017 оны 11 дүгээр сарын 23-ны өдөр

Бидний доройтол сэтгэлгээндээ бий

Бидний доройтол сэтгэлгээндээ бий

Хийрхлийн хийрхлээр өвчилж одон медалиар донтсон их доройтлын үеийн болхи үйлийн нэг энэ утгагүй олон одон медаль мөн. Энэ бас нэгдүгээрт хэлэх үндэсний доройтол, сэтгэлгээний доройтол мөн.

Хоёрдугаарт. Урлаг спорт хоёроор улс орон хөгждөггүй юм. Энэ бас үнэн юм.

Олимпийн аваргагүй атлаа эв нэгдэлтэй, олигтой хөгжчихсөн олон улс байж л байна.

Иймэрхүү зүйл хувийн хүний сонголт болохоос улс орны асуудал биш шүү дээ. Улсад, харин ч, урлаг, спорт хоёр нэмэр болохоосоо илүү нэрмээс болж байдаг юм шүү дээ.

Иймд цаашид элдэв одон, медаль, шагналаас улс орноороо татгалзаж, тэдгээрийг хийхэд гаргадаг зардлыг хэмнэж, түүгээр нь бүтээгдэхүүнээ хоёр хөршдөө гардаг ганцхан үйлдвэр энэ улсад барих хэрэгтэй юм.

Энэ үйлдвэрийг төрийн менежментээр бүтээж монгол хүн бүр хувь эзэмшиж, монгол хүн бүр сурталчилна. Энд элдэв эрх чөлөөг гэж орилолдох хэрэггүй. Энд чөлөөт зах зээлийн хуулийг зөрччихлөө гээд жагсах хэрэгггүй. Энд төр оролцоод болохгүй байна гэж хашгарилдах хэрэггүй. Энд төр муу менежер гэх эрэг элдэв үеэ өнгөрөөсөн оноллорхуу юм ярьж үглэж зогсох хэрэггүй. Зүгээр л хийгээд үзүүлчихнэ.

Тэгвэл хүн бүр ажилтай, албатай, амьдралтай болж хэн нэгнээр хүчээр бахархах гэж; хөлстэй бөх, хурдан мориор омогшчихлоо гэж явах биш харин өөрөө өөртөө эзэн, бахархал болж энэ насыг утгатай, бас улсдаа нэмэртэй өнгөрөөж чадах юм.

Бидний алдаа, доройтол сэтгэлгээндээ бий. Сэтгэлгээгээ зөв, төв болго. Тэгээд хийрхэх биш харин хий.

Ц.Лувсандорж

2017 оны 11 дүгээр сарын 20-ны өдөр

БАГШИЙН ТЭМЦЛИЙН БОДИТ ГАНЦХАН ГАНГАН БОЛОМЖ

БАГШИЙН ТЭМЦЛИЙН БОДИТ ГАНЦХАН ГАНГАН БОЛОМЖ 

Монголын Багш нарын Үйлдвэрчний Эвлэл (МБҮЭ)-тэй болох. Энэ нь  монголын багш нарын цалингаа нэмүүлэх гэдгээр хураангуйлагдсан язгуур олон эрх ашгаа хамгаалах чин хүсэл, язгуур сонирхолын дор нэгдэн тэмцсэн  энэ амьд тэмцэл, хөдөлгөөнийг цаашид утгатай өрнүүлэх бодит ганцхан ганган боломж мөн.  Үүнээс бусад байж болох бүх хувилбар боломж нь түүнээс их дор, дорд, түр  юм.  Түр хороо хүртэл өөрөө түр юм. Тэгэхээр тэр бүх бусад нь ганган ганц ч биш,  бодит ганц  ч нь бус юм.  МБҮЭ болох нь, харин, бодит ганц нь, ганган ганц нь мөн. 

Монголын багш нарын цалингаа нэмүүлэх язгуур эрх ашгийнхаа дор өөрөөрөө өндийж нэг, цул, бүхэл болон нэгдэж  гудамжинд гурван сар тэмцсэн, ордны хэлэлцээр хүрсэн энэ тэмцэл, хөдөлгөөн нь ирээдүйд сургамжтай, одоод харуусалтай,  бас хэмжигдэх, үл хэмжигдэх их үр өгөөжтэй, үр дүнтэй, түүх болон үлдэх нийгмийн нэгэн түүхэн үзэгдэл байв.  

Тэмцлийн бүх хэлбэрийг ашиглан тэмцэж, эцэст нь  ордны хэлэлцээр орж, дунд нь багш нарын цалин нэмүүлэх түр хороог төлөөлж хэлэлцээрийн ажлын хэсэгт орсон нөхдийн санаатай гэмээр санамсаргүй, санамсаргүй гэмээр санаатай алдаа, туршлагатай гэмээр туршлагагүй,туршлагагүй гэмээр туршлага, ухааралтай ухааралгүй, ухааралгүй ухаарал, бас зөрүүд байдал, ганцаарчилсан тоглолт  зэргээс үүдэн түр хороо бүх багш нарыг төлөөлөх өөрөө бий болгосон бодит  чадамжаа өөрсдөө үгүй хийсэн нь өнгөрсөн өдрүүдийн, өнгөрсөн тэмцлийн хамгийн харамсалтай үйл нь байв. Одоо харуусах энэ алдаа ирээдүй суралцах нэгэн хичээл болж байгаагаараа,гэвч, бас сургамжтай.

Монголын багш нарын өөрсдийнхөө язгуур эрх ашгийн төлөө нэгдсэн энэ тэмцэл, хөдөлгөөний салхи доороо их идэвхитэй, эрчтэй, амьд, өрнөлтэй байгаа нь мэдрэгдэж байгаа юм. Гэвч энэ тэмцэл, хөдөлгөөнийг дээр нь зохицуулж удирдах бодит чадамжтай субьект одоогоор алга.  Түр хороо засаг төр, нийгмийн бүлгүүдтэй хэлэлцээрт орохоос өмнөх шигээ багш нарыг төлөөлөх бодит чадамжтай гэдгээ тэдэнд дахин нотлохын тулд өмнөх шигээ том том акц  (үйл, үйл ажиллагаа)-ийг дахин  хийж үзүүлэх хэрэгтэй болно. Энэ нь одоо цаг хугацаа, багшийн болон нийгмийн сэтгэл зүй хувьд бараг боломжгүй юм.  Тэгэхээр энэ түр хороо ингээд түүх болж үлдэхээр болчихоод байгаа юм, зарчмын хувьд.  Ерөөсөө, түр хороо үүсэл, хөгжил, нэрийн хувьд ч түр л юм. Тэр өөрсдийнхөө язгуур эрх ашгийг өөрсдөө хамгаалахаар багш нарын өөрөөрөө өндийсөн үнэн тэмцлийг удирдан чиглүүлэх түүхэн нөхцөл, зайлшгүй шаардлагаас бий болж үүссэн нэр шигээ түр бүтэц, түр субьект юм.  Тэгэхээр түр хороо түр дүрэлзсэн галын дөл болж түүх болж үлдэх нь өөрөө жам юм. 

Тэгэхээр багш нарын энэ бодит амьд тэмцэл, хөдөлгөөнийг өөр ямар субьект удирдах, хөтлөх боломжтой вэ?

Зарчмын хувьд түр хороо шиг атлаа өөр нэртэй “шинэ бүр хороо” байгуулж болно. Ингэж байгуулагдсан энэ шинэ бүр хороо амьд биш харин хэлбэрийн шинжтэй л байх юм.  Гэсэн атлаа өмнөх түр хорооны давж туулсан “хууль бус”, “элдэв зорилго, сонирхолтой самууруулагчид, тагнуулчид, бутаргагчид, ашиг хонжоо хөөцөлдөгчөөс түүнийг хамгаалах” зэрэг бүх бэрхшээл, сорилыг тэр туулах ёстой болно. “Түр хороо хууль бус, түр хорооны бичиг тамга тэмдэггүй учир албан бичиг биш. Үүнийг хэн ч үйлдэж болно...” гэх зэрэг шүүмжлэл, бэрхшээлийг даван туулахын тулд бий болох бүр гэх шинэ хороо нь өмнөх түр хорооны байгуулсан “Багш багшдаа тусалъя” монголын багш нарын нэгдэл шиг бас нэг төрийн бус байгууллага байгуулах шаардлагатай болох жишээтэй юм.   Төрийн бус байгууллага нь эцэстээ ийм тэмцлийг удирдахаар бүтээгдсэн бүтэц биш юм. Учир нь түүнд ҮЭ-ийн хууль үйлчилдэггүй. Тэгэхээр тэр тэмцлийн хурц хэлбэр болох нийтийн ажлын хаялтыг зохион байгуулах хуулийн субьект болж чаддаггүй.  Ийм учраас, багшаар овоглосон Монголын Багш нарын холбоо, Залуу багш нарын холбоо, Ахмадын багш нарын холбоо, Эмэгтэй багш нарын холбоо,Эрэгтэй Багш нарын холбоо гэх  мэт яаж ч нэрлэж болох багшийнх гэх түмэн холбоо багш нарыг буруугаар ашигладаг боловч тэдний эрх ашгийг хамгаалах талаар юу ч хийж чаддаггүй юм.  Тэгэхээр манай улсад ийм холбоод нэр төдий зүйл, нэг нөхрийн  өмч төдий зүйл болсон байх.  Иймд түр хороог төгсөхөд төрөх шинэ бүр хороо нь хуучин түр хорооны замаар замнаж, төрөөд л төгсөх жам бий, зам байна.  Тэгэхээр энэ нь эцэстээ, эвгүй, үр ашиггүй, өнгөрснөөс суралцаагүй бас нэгэн гуниг, бас нэгэн түүхийн хичээл,  утгагүй нэгэн хувилбар байх юм.  

Математикийн хувьд бас нэг өөр ийм нэгэн хувилбар байна. Боловсрол, шинжлэх ухааны үйлдвэрчний эвлэлд “саяын утгагүй ажил хаялтаар түүнд “дурласан шигээ, хайрласан шигээ хайр” зарлаж, түүнд багш нарыг удирдан төлөөлөх эрхийг үг дуугүй өгч болно. Гэвч багш нарыг багш бус хүний төлөө “шалны алчуур шиг буруу ашиглаад ядууруулж ирсэн байдаг өнөөх шар ҮЭ-ийн зан гэнэт ихээр өөрчлөгдөнө” гэж итгэх нь  “чоныг  гэнэт хонь болно” гэж итгэхтэй утга лугаа л юм.  Тэгэхээр татварыг тань авч эцэст нь  буруугаар тэмцэлд ашиглан ядууруулж үлдээдэг өнөөх  “чонон” ҮЭ-г доороо амьд идэвхитэй өрнөж байгаа багш нарын тэмцэл, хөдөлгөөнийг багшийн төлөө удирдах субьект болгон үзэх, итгэх нь математик боломж боловч ёстой болохгүй хувилбар нь юм. Нэн тааруу, тун муу боломж мөн.   27 жил баллуулсан шигээ ирэх олон жил баллуурдуулж мэдэх аймаар хувилбар бол энэ бас мөн. 

Тэгэхээр одоо яах вэ?

Тэгэхээр одоо багш нар Монголын Багш нарын ҮЭ  (МБҮЭ)–тэй болох ёстой. Энэ л багш нарын өөрөө өөрөөрөө өндийсөн энэ амьд тэмцэл, хөдөлгөөнийг цаашид утгатай, амьд, үр өгөөжтэй уртад өрнүүлэх ганцхан бодит ганган боломж юм.  Багш нарын ийм ҮЭ-г бүтээх хоёр л арга байна, одоо. 

Нэг нь энэ. Одоо хүртэл татвараа төлж ирсэн, тэжээж явсан нөгөө “шар”-ласан гэх өнөөх Боловсрол, шинжлэх ухааны энэ ҮЭ –г Монголын багш нарын ҮЭ болгон хувирга.

Үүний хийх арга их энгийн. Нэгж сургууль бүр дээрээ одоогийн ҮЭ-ийн хороогоо хуралдуулж  дүрмээрээ нэрээ “багшийн” гэж өөрчилж, мэдэгдээд, их хурлаа зарлан хуралдуулна. Их хурлаараа  “Боловсрол, шинжлэх ухааны” гэсэн энэ эзэн биегүйгээр зальтай нэрлэсэн шар ҮЭ-г  үйлчлэх тодорхой эзэн, биетэй болгож “Монголын Багш нарын ҮЭ” болгож нэрлэнэ. Тэгэхэд түүний бүх өмч хөрөнгийн хүч, боломж бололцоо, данс, байр сав нь багш нарын шинэ ҮЭ-д шууд шилжинэ.  Ингэж амь орох МБҮЭ нь багш ерөнхийлөгчтэй болж, багшийн төлөө ҮЭ-ийн хуулиар хамгаалуулж ажиллах сайхан ганган боломж түүнд бий болно.  Түр хороог дарамталдаг “Хууль бус” гэх энэ тэрээ дарамтууд үгүй байна. ҮЭ-ийн хуулиар тэтгүүлж багш нарынхаа язгуур эрх ашгийг чин үнэн, чин сэтгэл, үнэн зүтгэлээр хамгаалах хуулийн боломж бий болно. Бас элдэв самууруулагчид, тагнуулчид, ашиг хонжоо хайгчид орж гарах боломж нь их хомс болно. Түр биш харин бүр, бүтэцтэй, хуультай байгууллага юм чинь. Энэ нь өөрөө өөрийнхөө төлөө өөрөөрөө өндийсөн багш нарын энэ тэмцлийг  хуулиар тэтгэн, үнэн нэгдлээр хүчлэн өрнүүлэх хамгийн сайн хувилбар, хамгийн сайн боломж мөн.  

Нөгөө нь ийм юм. Монголын Багш нарын ҮЭ-холбоог шинээр үндэсний түвшинд үйл ажиллагаа явуулах дүрэмтэйгээр шинээр байгуул. Энэ бол боломжтой. Гэвч өмч, хөрөнгийн хийгээд дагах салбар хороог бий болгох гээд их ажил өрнүүлэхийг шаардана. Иймд энэ нь цаг хугацаа шаардах хувилбар юм.  Гэхдээ боломжгүй боломж биш юм.

МБҮЭ -тэй болох нь Монголын багш нар багш мэргэжлийн үнэлэмжийг шударгаар бодитой цэнэлүүлэх,  багшийг нийгмийн анги, давхаргын байх ёстой төв, зөв байранд байлгахын төлөөх амьд, цахим мэт хурдтай, хас мэт эрчтэй, нэг, цул, бүхэл болж чаддагаараа нийгмийн хамгийн хүчирхэг “арми”-ийг хуулийн хүрээнд л удирдах, төлөөлөх  хамгийн зөв, төв арга зам мөн. Энэ нь дээрээ төлөөлөн удирдах субьектгүй авч доороо амьд эрчтэй байгаа багш нарын энэ түүхэн нэгдэл, тэмцлийг урт хугацаанд утгатай, эрчтэй, өгөөжтэй өрнүүлэх ганцхан бодит ганган боломж бас мөн. 

Багшийн хөгжлийн энэ ганц, ганган боломжийг бодитой байдал болгох нь эргээд, эцэстээ нартад ганцхан, нандин багш мэргэжлээ шавраас татаж гаргах, багшийг нийгмийн ёроолоос  өндийлгөн өөд татаж нийгмийн төвд авчрах,  багшийг цалингийн тамын тогоо, инфляцийн чөтгөрийн тойргоос бүрмөсөн ангижруулах,  ёроолоосоо орой луугаа шахаж жээжийн эвдэрсэн элсэн цаг шиг эвгүй бүтэцтэй нийгмээ ишгүй лонх шиг алтан харьцаатай, аятай, хөгтэй нийгэм болгон монголоо хүний чадварт тулгуурласан зөв,төв хөгжилд хөтлөх, монголоо гоёх ганц ганган  боломж бас мөн.  

Ц.Лувсандорж

2017 оны 11 дүгээр сарын 15-ны өдөр 

БАГШИЙН ТЭМЦЛИЙН БОДИТ ГАНЦХАН ГАНГАН БОЛОМЖ

БАГШИЙН ТЭМЦЛИЙН БОДИТ ГАНЦХАН ГАНГАН БОЛОМЖ

Монголын Багш нарын Үйлдвэрчний Эвлэл (МБҮЭ)-тэй болох. Энэ нь  монголын багш нарын цалингаа нэмүүлэх гэдгээр хураангуйлагдсан язгуур олон эрх ашгаа хамгаалах чин хүсэл, язгуур сонирхолын дор нэгдэн тэмцсэн  энэ амьд тэмцэл, хөдөлгөөнийг цаашид утгатай өрнүүлэх бодит ганцхан ганган боломж мөн.  Үүнээс бусад байж болох бүх хувилбар боломж нь түүнээс их дор, дорд, түр  юм.  Түр хороо хүртэл өөрөө түр юм. Тэгэхээр тэр бүх бусад нь ганган ганц ч биш,  бодит ганц  ч нь бус юм.  МБҮЭ болох нь, харин, бодит ганц нь, ганган ганц нь мөн. 

Монголын багш нарын цалингаа нэмүүлэх язгуур эрх ашгийнхаа дор өөрөөрөө өндийж нэг, цул, бүхэл болон нэгдэж  гудамжинд гурван сар тэмцсэн, ордны хэлэлцээр хүрсэн энэ тэмцэл, хөдөлгөөн нь ирээдүйд сургамжтай, одоод харуусалтай,  бас хэмжигдэх, үл хэмжигдэх их үр өгөөжтэй, үр дүнтэй, түүх болон үлдэх нийгмийн нэгэн түүхэн үзэгдэл байв.  

Тэмцлийн бүх хэлбэрийг ашиглан тэмцэж, эцэст нь  ордны хэлэлцээр орж, дунд нь багш нарын цалин нэмүүлэх түр хороог төлөөлж хэлэлцээрийн ажлын хэсэгт орсон нөхдийн санаатай гэмээр санамсаргүй, санамсаргүй гэмээр санаатай алдаа, туршлагатай гэмээр туршлагагүй,туршлагагүй гэмээр туршлага, ухааралтай ухааралгүй, ухааралгүй ухаарал, бас зөрүүд байдал, ганцаарчилсан тоглолт  зэргээс үүдэн түр хороо бүх багш нарыг төлөөлөх өөрөө бий болгосон бодит  чадамжаа өөрсдөө үгүй хийсэн нь өнгөрсөн өдрүүдийн, өнгөрсөн тэмцлийн хамгийн харамсалтай үйл нь байв. Одоо харуусах энэ алдаа ирээдүй суралцах нэгэн хичээл болж байгаагаараа,гэвч, бас сургамжтай.

Монголын багш нарын өөрсдийнхөө язгуур эрх ашгийн төлөө нэгдсэн энэ тэмцэл, хөдөлгөөний салхи доороо их идэвхитэй, эрчтэй, амьд, өрнөлтэй байгаа нь мэдрэгдэж байгаа юм. Гэвч энэ тэмцэл, хөдөлгөөнийг дээр нь зохицуулж удирдах бодит чадамжтай субьект одоогоор алга.  Түр хороо засаг төр, нийгмийн бүлгүүдтэй хэлэлцээрт орохоос өмнөх шигээ багш нарыг төлөөлөх бодит чадамжтай гэдгээ тэдэнд дахин нотлохын тулд өмнөх шигээ том том акц  (үйл, үйл ажиллагаа)-ийг дахин  хийж үзүүлэх хэрэгтэй болно. Энэ нь одоо цаг хугацаа, багшийн болон нийгмийн сэтгэл зүй хувьд бараг боломжгүй юм.  Тэгэхээр энэ түр хороо ингээд түүх болж үлдэхээр болчихоод байгаа юм, зарчмын хувьд.  Ерөөсөө, түр хороо үүсэл, хөгжил, нэрийн хувьд ч түр л юм. Тэр өөрсдийнхөө язгуур эрх ашгийг өөрсдөө хамгаалахаар багш нарын өөрөөрөө өндийсөн үнэн тэмцлийг удирдан чиглүүлэх түүхэн нөхцөл, зайлшгүй шаардлагаас бий болж үүссэн нэр шигээ түр бүтэц, түр субьект юм.  Тэгэхээр түр хороо түр дүрэлзсэн галын дөл болж түүх болж үлдэх нь өөрөө жам юм. 

Тэгэхээр багш нарын энэ бодит амьд тэмцэл, хөдөлгөөнийг өөр ямар субьект удирдах, хөтлөх боломжтой вэ?

Зарчмын хувьд түр хороо шиг атлаа өөр нэртэй “шинэ бүр хороо” байгуулж болно. Ингэж байгуулагдсан энэ шинэ бүр хороо амьд биш харин хэлбэрийн шинжтэй л байх юм.  Гэсэн атлаа өмнөх түр хорооны давж туулсан “хууль бус”, “элдэв зорилго, сонирхолтой самууруулагчид, тагнуулчид, бутаргагчид, ашиг хонжоо хөөцөлдөгчөөс түүнийг хамгаалах” зэрэг бүх бэрхшээл, сорилыг тэр туулах ёстой болно. “Түр хороо хууль бус, түр хорооны бичиг тамга тэмдэггүй учир албан бичиг биш. Үүнийг хэн ч үйлдэж болно...” гэх зэрэг шүүмжлэл, бэрхшээлийг даван туулахын тулд бий болох бүр гэх шинэ хороо нь өмнөх түр хорооны байгуулсан “Багш багшдаа тусалъя” монголын багш нарын нэгдэл шиг бас нэг төрийн бус байгууллага байгуулах шаардлагатай болох жишээтэй юм.   Төрийн бус байгууллага нь эцэстээ ийм тэмцлийг удирдахаар бүтээгдсэн бүтэц биш юм. Учир нь түүнд ҮЭ-ийн хууль үйлчилдэггүй. Тэгэхээр тэр тэмцлийн хурц хэлбэр болох нийтийн ажлын хаялтыг зохион байгуулах хуулийн субьект болж чаддаггүй.  Ийм учраас, багшаар овоглосон Монголын Багш нарын холбоо, Залуу багш нарын холбоо, Ахмадын багш нарын холбоо, Эмэгтэй багш нарын холбоо,Эрэгтэй Багш нарын холбоо гэх  мэт яаж ч нэрлэж болох багшийнх гэх түмэн холбоо багш нарыг буруугаар ашигладаг боловч тэдний эрх ашгийг хамгаалах талаар юу ч хийж чаддаггүй юм.  Тэгэхээр манай улсад ийм холбоод нэр төдий зүйл, нэг нөхрийн  өмч төдий зүйл болсон байх.  Иймд түр хороог төгсөхөд төрөх шинэ бүр хороо нь хуучин түр хорооны замаар замнаж, төрөөд л төгсөх жам бий, зам байна.  Тэгэхээр энэ нь эцэстээ, эвгүй, үр ашиггүй, өнгөрснөөс суралцаагүй бас нэгэн гуниг, бас нэгэн түүхийн хичээл,  утгагүй нэгэн хувилбар байх юм.  

Математикийн хувьд бас нэг өөр ийм нэгэн хувилбар байна. Боловсрол, шинжлэх ухааны үйлдвэрчний эвлэлд “саяын утгагүй ажил хаялтаар түүнд “дурласан шигээ, хайрласан шигээ хайр” зарлаж, түүнд багш нарыг удирдан төлөөлөх эрхийг үг дуугүй өгч болно. Гэвч багш нарыг багш бус хүний төлөө “шалны алчуур шиг буруу ашиглаад ядууруулж ирсэн байдаг өнөөх шар ҮЭ-ийн зан гэнэт ихээр өөрчлөгдөнө” гэж итгэх нь  “чоныг  гэнэт хонь болно” гэж итгэхтэй утга лугаа л юм.  Тэгэхээр татварыг тань авч эцэст нь  буруугаар тэмцэлд ашиглан ядууруулж үлдээдэг өнөөх  “чонон” ҮЭ-г доороо амьд идэвхитэй өрнөж байгаа багш нарын тэмцэл, хөдөлгөөнийг багшийн төлөө удирдах субьект болгон үзэх, итгэх нь математик боломж боловч ёстой болохгүй хувилбар нь юм. Нэн тааруу, тун муу боломж мөн.   27 жил баллуулсан шигээ ирэх олон жил баллуурдуулж мэдэх аймаар хувилбар бол энэ бас мөн. 

Тэгэхээр одоо яах вэ?

Тэгэхээр одоо багш нар Монголын Багш нарын ҮЭ  (МБҮЭ)–тэй болох ёстой. Энэ л багш нарын өөрөө өөрөөрөө өндийсөн энэ амьд тэмцэл, хөдөлгөөнийг цаашид утгатай, амьд, үр өгөөжтэй уртад өрнүүлэх ганцхан бодит ганган боломж юм.  Багш нарын ийм ҮЭ-г бүтээх хоёр л арга байна, одоо. 

Нэг нь энэ. Одоо хүртэл татвараа төлж ирсэн, тэжээж явсан нөгөө “шар”-ласан гэх өнөөх Боловсрол, шинжлэх ухааны энэ ҮЭ –г Монголын багш нарын ҮЭ болгон хувирга.

Үүний хийх арга их энгийн. Нэгж сургууль бүр дээрээ одоогийн ҮЭ-ийн хороогоо хуралдуулж  дүрмээрээ нэрээ “багшийн” гэж өөрчилж, мэдэгдээд, их хурлаа зарлан хуралдуулна. Их хурлаараа  “Боловсрол, шинжлэх ухааны” гэсэн энэ эзэн биегүйгээр зальтай нэрлэсэн шар ҮЭ-г  үйлчлэх тодорхой эзэн, биетэй болгож “Монголын Багш нарын ҮЭ” болгож нэрлэнэ. Тэгэхэд түүний бүх өмч хөрөнгийн хүч, боломж бололцоо, данс, байр сав нь багш нарын шинэ ҮЭ-д шууд шилжинэ.  Ингэж амь орох МБҮЭ нь багш ерөнхийлөгчтэй болж, багшийн төлөө ҮЭ-ийн хуулиар хамгаалуулж ажиллах сайхан ганган боломж түүнд бий болно.  Түр хороог дарамталдаг “Хууль бус” гэх энэ тэрээ дарамтууд үгүй байна. ҮЭ-ийн хуулиар тэтгүүлж багш нарынхаа язгуур эрх ашгийг чин үнэн, чин сэтгэл, үнэн зүтгэлээр хамгаалах хуулийн боломж бий болно. Бас элдэв самууруулагчид, тагнуулчид, ашиг хонжоо хайгчид орж гарах боломж нь их хомс болно. Түр биш харин бүр, бүтэцтэй, хуультай байгууллага юм чинь. Энэ нь өөрөө өөрийнхөө төлөө өөрөөрөө өндийсөн багш нарын энэ тэмцлийг  хуулиар тэтгэн, үнэн нэгдлээр хүчлэн өрнүүлэх хамгийн сайн хувилбар, хамгийн сайн боломж мөн.  

Нөгөө нь ийм юм. Монголын Багш нарын ҮЭ-холбоог шинээр үндэсний түвшинд үйл ажиллагаа явуулах дүрэмтэйгээр шинээр байгуул. Энэ бол боломжтой. Гэвч өмч, хөрөнгийн хийгээд дагах салбар хороог бий болгох гээд их ажил өрнүүлэхийг шаардана. Иймд энэ нь цаг хугацаа шаардах хувилбар юм.  Гэхдээ боломжгүй боломж биш юм.

МБҮЭ -тэй болох нь Монголын багш нар багш мэргэжлийн үнэлэмжийг шударгаар бодитой цэнэлүүлэх,  багшийг нийгмийн анги, давхаргын байх ёстой төв, зөв байранд байлгахын төлөөх амьд, цахим мэт хурдтай, хас мэт эрчтэй, нэг, цул, бүхэл болж чаддагаараа нийгмийн хамгийн хүчирхэг “арми”-ийг хуулийн хүрээнд л удирдах, төлөөлөх  хамгийн зөв, төв арга зам мөн. Энэ нь дээрээ төлөөлөн удирдах субьектгүй авч доороо амьд эрчтэй байгаа багш нарын энэ түүхэн нэгдэл, тэмцлийг урт хугацаанд утгатай, эрчтэй, өгөөжтэй өрнүүлэх ганцхан бодит ганган боломж бас мөн. 

Багшийн хөгжлийн энэ ганц, ганган боломжийг бодитой байдал болгох нь эргээд, эцэстээ нартад ганцхан, нандин багш мэргэжлээ шавраас татаж гаргах, багшийг нийгмийн ёроолоос  өндийлгөн өөд татаж нийгмийн төвд авчрах,  багшийг цалингийн тамын тогоо, инфляцийн чөтгөрийн тойргоос бүрмөсөн ангижруулах,  ёроолоосоо орой луугаа шахаж жээжийн эвдэрсэн элсэн цаг шиг эвгүй бүтэцтэй нийгмээ ишгүй лонх шиг алтан харьцаатай, аятай, хөгтэй нийгэм болгон монголоо хүний чадварт тулгуурласан зөв,төв хөгжилд хөтлөх, монголоо гоёх ганц ганган  боломж бас мөн.  

Ц.Лувсандорж

2017 оны 11 дүгээр сарын 15-ны өдөр 

Ойрын орлогодоо ч, холын зорилгодоо ч холч л бай л даа

Ойрын орлогодоо ч, холын зорилгодоо ч холч л бай л даа
Хэлэлцээр гэдэг нь хоёр тал хоёр тийш хараад хөшиж зогсохыг хэлэхгүй. Харин талууд санал, үндэслэлээ хэлж, байгаа бодит байдлаа үнэн бодитой үнэлж харилцан буулт хийж зөвшилцөл, тохиролцоонд хүрэхийг л хэлэлцээр гэнэ.
Багш нарын цалин нэмүүлэх түр хороо удирдаж чиглүүлж ирсэн хугацаагүй ажил хаялтаа зогсоож засгийн газрын төлөөлөл болсон гурван яамтай хэлэлцээр хийж байна. Хэлэлцээрийн үр дүнд талууд гарын үсэг зурж баталгаажуулсан баримт бичиг гардаг. Ингэснээр хэлэлцээр өндөрлөдөг юм.
Ийм бичигт хүрэхийн тулд талууд ажилласаар л, ярилцсаар л, уулзсаар л, уурлалцаар л, уралцсаар л байна. Харилцан буулт хийх дээр түр хороо ч дотроо түнтэлцэх явдал хааяа хааяа гарч ч байна. Ойлголцлол, зөвшилцөл ч хүрэх уг нь их амархан. Гэвч бас их амаргүй. Учир нь давагдашгүй хүчин зүйл байдаг шиг тооцох үзэх ёстой хүчин зүйл, нөхцөл байдал гэж бас байна аа.
Багшийн цалин нэмүүлэх түр хороо багш бидэнд тулгарч буй бүх асуудлыг биш харин бүх асуудлын шийдлийн язгуур үндэс болсон дор дурдсан дөрвөн зүйл шаардлагыг л тавьж дөрвөн түмэн багшийнхаа нэгдэлд тулгуурлаж гурван сар гудамжинд ч, ордон ч тэмцэж ирлээ.
1. 2017 онд багшийн үндсэн цалинг 50 хувиар нэмэх,
2. 2018 онд багшийн үндсэн цалинг 50 хувиар нэмэх,
3. 2019 онд нэмэгдсэн цалинг үндсэн цалин болгосон багшийн цалингийн шинэ шатлал, сүлжээг хэрэгжүүлэх (Ингэснээр багшийн үндсэн цалингийн доод хэмжээ нэг сая зургаан зуун мянган (1.6 сая) төгрөгт хүрсэн байх юм)
4. 2017 оны 10 дугаарс сарын 5-ны өдөр хуралдсан Монголын багш нарын онц их хурлын тогтоолыг хэрэгжүүлэхэд хамтран ажиллах
Талуудын төлөөлөл бүхий хэлэлцээрийн ажлын хэсэг өнгөрсөн арав гаруй хоногт маш сайн ажиллаж хэлэлцээрээс гарах баримт бичгийн үндэслэлийг гаргасан байна. Энэ үндэслэлд үндэслэн хэлэлцээрийн баримт бичиг гарах юм.
Энэ үндэслэлээс харахад хэлэлцээрийн баримт бичигт түр хорооны тавьж буй дээрх дөрвөн шаардлагын гурав нь үндсэндээ зохих байдлаар туссан байгаа юм. "Зохих" гэдэг нь нөхцөл байдлыг тооцсон гэсэн үг юм. Жишээ нь үндсэн цалин гэсэн үг хэллэгийн оронд бодит орлогыг урамшуулал хэлбэрээр хүн бүр олгох гэсэн утга санаагаар 2018 оных нь тусгагдсан байна. 2019 оны хувьд талууд санал нэг байгаа.
Харин 2017 онд багшийн цалинг 50 хувь нэмэх асуудал дээр талууд зөвшилцөл, тохиролцоонд хүрэхэд бэрхшээлтэй байв.
Хэлэлцээрийн утга агуулга, зарчмаар түр хороо олон дахин олон хэлбэрийн буулт хийв.
"2017 онд үндсэн цалинг 50 хувиар нэмнэ" гэдгээ "урамшуулал" хэлбэрээр багшийн бодит орлогыг 50 хувь нэмэх" болгож нэг буулт хийж үзэв. Дараа нь мөн 50 хувь гэдгээ 45 хувь болгож бас нэгэн буулт хийв.
Түр хорооны зүгээс ийм буулт хийж байгааг нөгөө тал маань анхаарч үзэж, өнөөдөр бидэнд 45 биш харин 36 хувь нэмэх санал, үндэслэлийг танилцуулав.
Энэ саналыг тавьсан талуудын уулзалтад түр хорооны ажлын хэсэг бүгд л байлцаж харилцан нилээд ярилцав.
2017 онд багшийн бодит орлогыг нэмэгдүүлэх чиглэсэн буултад буулт хийсэн нөгөө талын саналыг хүлээн авах нь зүйтэй гэсэн мэдрэмж надад төрсөн. Ийм мэдрэмж ерөнхий зохицуулагчдад бас төрсөн юм байна лаа. Үүний учир шалтгаан ийм л юм.
1. Бидэнд 2017 оны талаар хэлэлцээрээ үргэлжлүүлээд л байх хугацаа их байгаа юм. Үлдсэн хоёр сард хэлэлцээр хийж суугаад хоосон хоцорч болохоор л байна. Яг 8,9,10 сар ч шиг. Өөрөөр хэлбэл, цаг хугацааны "хайчинд" хүссэн хүсээгүй орж байна. Эцэстээ бид цаг хугацаанд захирагдахгүй гээд хаа холдов вэ дээ?
2. 216000+300000=516 000. Улирлын эцэст авах урамшуулал+1-2%+300 000 төгрөг гэсэн шийдэл шүү дээ. Бас "багш бүрт олгоно" гэсэн нөхцөлтэй. Энэ сайн зүйл юм.
Улирлын эцэст авдаг л урамшууллаа зөвхөн 1-2-иар нэмэхийн төлөө тэмцээгүй гээд "сөрөг" хандлага, шүүмжлэл түгээх нь бий. 300 000 төгрөг тэртээ тэргүй бүх төрийн албан хаагчид өгч байна гэж шүүмжлээд суух нь ч бий. Тэмцлийн урд нь гарч бүх эрсдлийг улаан нүүрээрээ үүрч яваа удирдагч руугаа энэ талаараа чичлэгчид бас бий.
1-2 хувь ч, 300 000 төгрөг ч багш бидний хамтын тэмцлийн л үр мөн.
Дахиад хэлэхэд, 300 000 төгрөг энэ тэмцлийн үр юм. Түүнийг бүх төрийн албан хаагч мэднэ. Бас удирдагчаа шүүмжлээд чичлээд байгаа журмын зарим нөхөд маань ч мэднэ. Бас тэд бүх багш нарт баярлаж байгаа ч мэдэрнэ.
Хэлэлцээр маань энд хэлснээр баримт болж гарвал 2017 онд багш нарын бодит орлого хагас сая төгрөгөөр бодитой нэмэгдэхээр л байна. Энэ бас тийм муу зүйл үү? Энэ нь мөнгө биш үү?
27 жил татварыг тань авсан МҮЭ 2017 оны багш нарын бодит орлогын төлөө бус харин бидний хэлэлцээрээ шийдэгдэж байгаа 2018 оны тэр шаардлагын төлөө ажил хаяхыг та нарт уриалж байгаа биз. Ингэж уриалж байгаа атлаа хэлэлцээрт бас сууж байгаа биз... Уг нь хэлэлцээрт орж байгаа бол ажил хаялтын бүхий л үйл ажиллагаа зогсмоор л юм....
Монголын багш нарын язгуур эрх ашгаа хамгаалахаар нэгдэж тэмцсэн өнгөрсөн өдрүүдийн мөч бүр үнэ цэнэтэй байлаа. Бид хамтдаа их ч ажил амжууллаа. Бас их ч хөлс урсгалаа.
Монголын нийгэм өнөөдөр "багш" үгээр түлхүүрлэж байна. Монголын нийгэм одоо багшийн тэмцлээр сэрж байна.
Багшийн энэ тэмцэл өнөөдөр эвдэрсэн элсэн цаг шиг энэ нийгмээс үгүйрсэн шударга ёсыг нэхэж байна.
Багшийн энэ нэгдэл одоо боловсролын зүрх нь болсон багшийг ядуурлаас салгаж, боловсролыг доройтлоос гаргахын төлөө зогсож байна.
Их үйлсийн төлөө зорьж буй багш нарын энэ тэмцлийн үр гарсаар байгаа, цаашид их гарна....Энэ бүхэнд багш нар маань ойрын орлогодоо ч, холын зорилгодоо ч их холч байх хэрэгтэй.
Хэрэв хэлэлцээр дээрх нөхцлөөр үргэлжилж хэлэлцээрийн баримт бичиг баталгаажилбал 27 жилийн турш МҮЭ -д татвараа төлж, оронд нь гурван тал хэлэлцээрээ "хүүхэд шиг" хууртсаар бүр ядуурч, "үнсэнд хаягдсан шалз лугаа" орхигдож нийгмийн ёроолд орсон багш нар маань эрх биш баярлах байлгүй дээ. Эсвэл үгүй юм уу?
Тэмцлийн ард нь биш харин урд нь гарч улаан нүүрээрээ учирч болох их эрдслийг үүрч яваа удирдагч, ерөнхий зохицуулагч руугаа чичлэх бус "баярлалаа" гэж дахин нэг хэлэх байлгүй дээ. Эсвэл үгүй юм уу?
Багш бидний энэ бүх амжилт манлайлагчгүйгээр, удирдагчгүйгээр, санаачлагчгүйгээр, эрсдэлгүйгээр, эхлэлгүйгээр өөрөө гэнэт бий болчихоогүй юм. Тэгэхээр удирдагч руугаа бүү нулим. Харин түүнд эрх олго. Хийж буй хэлэлцээрийг нь дэмж, итгэ. Чадвал гамна.
Баг ахлаж хэлэлцээрт орж буй удирдагчдаа тусла, дага. Түүнд бас эрх олго. Харин ходоодон сэтгэлгээ, хандлага гарч ганцаарчилсан тоглолт бүү хий, андуудаа.
Учир нь, хэлэлцээр гэдэг хөшиж зогсохын нэр биш. Харин хэлэлцэж зохицох, буулт хийж зөвшилцөхийн үйл юм.
Багш нар маань иймд ойрын орлогодоо ч, холын зорилгодоо холч л бай л даа.
Ц.Лувсандорж
2017 оны 11 дүгээр сарын 9-ний өдөр
Багшийн цалин нэмүүлэх түр хорооны гишүүн

http://mglradio.com/home/mglradiocontent/288443

http://mglradio.com/home/mglradiocontent/288443